Mazmuny
- Bölüm býujeti näme we näme üçin aýratyn alnyp barylýar?
- Bölüm býujeti nädip kesgitlenýär?
- Sarp edilen, garaşylýan we galan mukdaryň arasynda näme tapawut bar?
- Haýsy çykdajy haýsy býujete ýazylýar?
- Býujete näçe ýygy seretmeli we gyşarmada näme etmeli?
- Şahsy çäk bilen bölüm býujetiniň arasynda näme tapawut bar?
- Netije: Bölüm býujetini dolandyryp bolýan ýagdaýda saklamak
Bölüm býujeti näme we näme üçin aýratyn alnyp barylýar?
Bölüm býujeti — bir toparyň belli bir döwürde edip biljek çykdajylarynyň ýokarky çägini we gerimini kesgitleýän meýilnama. Kompaniýanyň býujeti umumy suraty görkezýär; bölüm býujeti bolsa jogapkärçiligi çykdajy edýän topara geçirýär. Satuw toparynyň müşderi saparlary, marketingiň çäre çykdajylary ýa-da amallar bölüminiň meýdan çykdajylary dürli yrgaklarda ýüze çykýar. Olaryň hemmesini bir maddada yzarlamak haýsy toparyň meýilnamanyň niresinde durandygyny gizleýär.
Gowy düzülen bölüm býujeti üç soraga jogap berýär: Bu döwürde näçe harç edip bileris? Şu wagta çenli näçesi ulanyldy? Haýsy çykdajylar bu býujete ýazylýar? Aşakdaky bölümler bu soraglara yzygiderli seredýär.
Bölüm býujeti nädip kesgitlenýär?
Bölüm býujeti geçen döwrüň çykdajylaryndan başlap, meýilleşdirilen iş bilen düzedilip we laýyk döwür uzynlygyna bölünip kesgitlenýär.
1. Geçen çykdajylary esas edip alyň. Soňky on iki aýyň tassyklanan çykdajylaryny kategoriýalar boýunça çykaryň. Bir gezeklik sergä gatnaşmak ýaly bir gezeklik maddalary aýyryň, gaýtalanýan çykdajylary aýratyn görüň. Bu "adaty döwür" üçin hakyky esas berýär.
2. Meýilleşdirilen işi goşuň. Esas geljek döwrüň geçmişe meňzejekdigini çak edýär. Täze sebite çykmak, toparyň ösmegi, meýilleşdirilen okuwlar ýa-da çäreler býujete aýratyn setirler hökmünde goşulmalydyr. Her goşmaça setiriň aňyrsynda bir iş we bir jogapkär bolsun.
3. Döwri saýlaň. Şol bir ýyllyk mukdar dürli döwür uzynlyklarynda dürli hili özüni alyp barýar:
- Aýlyk: Her aý meňzeş geçýän çykdajylar üçin laýyk (ulag, nahar, ownuk sarp ediş serişdeleri). Gyşarmany ir görkezýär, emma möwsümleýin üýtgemelerde ýalňyşdyryp biler.
- Çärýeklik: Kampaniýa, çäre ýa-da taslama döwürleri boýunça işleýän toparlar üçin deňagramly saýlaw. Aýyň içindäki üýtgemelere çydamly.
- Ýyllyk: Okuw ýa-da programma üpjünçiligine ýazylyşyk ýaly ýylyň dowamynda deňsiz, emma ýyllyk jeminde öňünden aýdyp bolýan maddalar üçin laýyk. Yzarlamak seýrek bolsa, gyşarma giç ýüze çykýar.
Tejribede köp kompaniýa ýyllyk çarçuwa kesgitläp, ony aýlyk ýa-da çärýeklik döwürlere bölýär. Esasy zat — döwür uzynlygynyň toparyň çykdajy yrgagyna laýyk gelmegi.
Sarp edilen, garaşylýan we galan mukdaryň arasynda näme tapawut bar?
Sarp edilen mukdar tassyklanan çykdajylary, garaşylýan mukdar tassyklama tapgyryndaky çykdajylary, galan mukdar bolsa bu ikisi býujetden aýrylandan soň galýan bölegi görkezýär.
| Düşünje | Nämäni öz içine alýar | Näme üçin möhüm |
|---|---|---|
| Sarp edilen (tassyklanan) | Tassyklama tapgyryny tamamlan çykdajylar | Gutarnykly ulanyş; buhgalteriýa geçiriljek mukdaryň esasyny düzýär |
| Garaşylýan (tassyklama garaşýan) | Iberilen, ýöne entek tassyklanmadyk çykdajylar | Ýakyn wagtda býujetden aýryljak mukdary görkezýär; üns berilmese, galan býujet hakykydakysyndan köp görünýär |
| Galan | Býujet − sarp edilen − garaşylýan | Döwrüň galan böleginde hakykatdan ulanyp bolýan meýdan |
Garaşylýan mukdar iň köp ünsden düşýän maddadyr. Aýyň ahyrynda ýüklenen iş saparynyň çykdajysy ýa-da tassyklaýjynyň dynç alyşda bolan bir hepdesi býujetiň "entek köp" görünmegine sebäp bolup biler. Galan mukdary diňe tassyklanan çykdajylardan hasaplaýan tablisa ýolbaşça optimistik surat berýär. Garaşylýan mukdar aýratyn görkezilende ýolbaşçy täze çykdajyny tassyklamazdan öň hakyky meýdany görýär.
Şonuň üçin tassyklama möhletlerini gysgaltmak hem býujeti yzarlamagyň bir bölegidir. Tassyklama tapgyryňyz näçe köp ädimden ybarat bolsa, garaşylýan mukdar şonça uzak asylyp galýar. Häzirki akymyňyzy çyzyp, artykmaç ädimleri görmek üçin Masraff gurallaryna serediň.
Haýsy çykdajy haýsy býujete ýazylýar?
Çykdajynyň haýsy býujete ýazyljakdygy öňünden kesgitlenen gabat getiriş düzgünleri bilen kesgitlenýär; düzgün bolmasa, şol bir çykdajy iki býujetde hasaplanyp ýa-da hiç birinde görünmän biler.
Bölüm býujeti diňe mukdar däl, eýsem gerim hem. Gerimi kesgitlemek üçin ulanylýan adaty ölçegler:
- Kategoriýa: Mysal üçin, diňe iş sapary, ýaşaýyş we nahar kategoriýalary marketingiň çäre býujetine ýazylýar.
- Golçur kompaniýa: Kompaniýalar toparynda her golçur kompaniýanyň býujeti aýratyn alnyp barylýar.
- Bellik: Taslama, kampaniýa ýa-da müşderi boýunça bellikler bilen wagtlaýyn býujetler yzarlanýar.
- Çykdajy merkezi: Býujet buhgalteriýadaky çykdajy merkezleriniň gurluşy bilen bir dilde gürleýär.
- Ýörite meýdanlar: Sebit, şahamça ýa-da iş görnüşi ýaly kompaniýa mahsus maglumatlar goşmaça süzgüç hökmünde ulanylýar.
Düzgün ýazanyňyzda iki zada üns beriň. Birinjiden, bir çykdajynyň birnäçe býujete düşüp-düşmejekdigi barada aňly karar kabul ediň; bölüm býujeti bilen taslama býujeti şol bir çykdajyny bilelikde yzarlap biler, ýöne bu hasabatda aýdyň görkezilmelidir. Ikinjiden, kategoriýa we çykdajy merkezleriniň sanawlaryny býujet ýyly başlamazdan öň berkidiň; ýylyň ortasynda üýtgän kategoriýa gurluşy deňeşdirmäni bozýar.
Masraff-yň goşmaça modul hökmünde hödürlenýän býujet moduly arkaly bölümleriň býujetleri kesgitlenýär we çykdajylar şu býujetlere görä yzarlanýar.
Býujete näçe ýygy seretmeli we gyşarmada näme etmeli?
Bölüm býujetine azyndan döwür uzynlygy ýaly ýygy, has gowusy aýda bir gezek seredilmeli; gyşarmada ilki sebäp tapylmaly, soňra býujet ýa-da çykdajy düzedilmelidir.
Maslahat berilýän yrgak:
- Hepdelik gysga syn (bölüm ýolbaşçysy): Garaşylýan çykdajylar we galan mukdar. Maksat — döwrüň ahyrynda garaşylmadyk ýagdaýa uçramazlyk.
- Aýlyk syn (maliýe we bölüm bilelikde): Kategoriýalar boýunça sarp edilen mukdar we meýilnamadan gyşarma.
- Çärýeklik täzeden çaklama: Ýylyň galan bölegi üçin garaşylýan netije täzelenýär.
Gyşarma görlende şu tertibe eýermek peýdaly:
- Wagt süýşmesi ýa-da hakyky artyş? Çykdajynyň ir gelmegi ýa-da çäräniň öňe süýşürilmegi ýyllyk jemi üýtgetmezligi mümkin.
- Bir gezeklik ýa-da gaýtalanýan? Gaýtalanýan artyş indiki döwürleriň hem täzeden meýilleşdirilmelidigini görkezýär.
- Gerim ýalňyşlygy? Nädogry çykdajy merkezine ýa-da kategoriýa ýazylan çykdajylar gyşarma ýaly görünip biler. Ilki gabat getiriş düzgünlerini barlaň.
- Karar: Býujete täzeden seredilýär, çykdajy yza süýşürilýär ýa-da başga maddadan geçirim edilýär. Karary kimiň we näme üçin kabul edendigi bellige alynmalydyr.
Şahsy çäk bilen bölüm býujetiniň arasynda näme tapawut bar?
Şahsy çäk bir çykdajynyň ýa-da bir işgäriň näçe harç edip biljekdigini çäklendirýär; bölüm býujeti bolsa toparyň jemi näçe harç edendigini yzarlaýar.
Olar biri-biriniň ornuny tutmaýar, biri-birini doldurýar. Çykdajy çägini kesgitlemek çykdajy syýasatynyň bir bölegidir: bir gijelik ýaşaýyş üçin ýokarky çäk ýa-da müşderi bilen naharda adam başyna çäk ýaly düzgünler çykdajy edilýän pursatynda ulanylýar. Bölüm býujeti bolsa bu düzgünlere laýyk çykdajylaryň jeminiň meýilnamanyň çäginde galýandygyny görkezýär.
Her işgär düzgünlere laýyk harç etse-de, topar ulalanda bölüm býujeti artyp biler. Tersi hem bolup biler: býujet amatly görünse-de, düzgünden daşary ýeke-täk çykdajy barybir syýasatyň bozulmasydyr. Şonuň üçin çäkleri çykdajy syýasatyny dolandyrmak çäginde, jemleri bolsa býujet yzarlamasynda seretmek iň aýdyň bölünişikdir.
Netije: Bölüm býujetini dolandyryp bolýan ýagdaýda saklamak
Bölüm býujeti geçen çykdajylardan we meýilleşdirilen işden ugur alnyp, dogry döwür uzynlygy bilen düzülende hem-de sarp edilen, garaşylýan we galan mukdarlar aýratyn yzarlananda dolandyryp bolýan bolýar. Gerim düzgünlerini ýylyň başynda anyklaň, syn yrgagyny senenama baglaň we gyşarmada ilki sebäbi tapyň.
Çykdajylaryň ýygnalmagy, tassyklanmagy we býujetde şöhlelenmegi bir ýerde bolanda, bu yzarlama tablisalary el bilen täzelemäge bagly bolmaýar. Onuň nähili işleýändigini görmek üçin Masraff çykdajylary dolandyrmak sahypasyna serediň.