Ýyllyk Rugsat Näme? Ol Nädip Hasaplanýar?

Ýyllyk rugsat, Türkiýedäki her bir işgäriň iň esasy hukuklaryndan biri bolup, 4857 belgili Zähmet Kanuny tarapyndan kepillendirilýär. Işgärleriň fiziki we akyl saglyklaryny goramak, iş-durmuş deňagramlylygyny saklamak we öndürijiligi ýokarlandyrmak maksady bilen düzülen ýyllyk tölegli rugsat hukugy, hem iş beriji, hem-de işgär üçin dogry düşünilmeli möhüm bir meseledir. Bu gollanmada ýyllyk rugsat hukugynyň kanuny çäklerini, hasaplama usullaryny, iş stažyna görä rugsat möhletlerini we ulanylmadyk rugsat hukuklaryny jikme-jik ele alýarys.

Ýyllyk Rugsat Hukugy Näme we Kimler Ondan Peýdalanyp Biler?

Ýyllyk tölegli rugsat, bir iş ýerinde belli bir möhlet işlän işçiniň dynç almak maksady bilen iş ýerine çykmazdan aýlygyny almaga dowam edýän kanuny rugsat möhletini aňladýar. 4857 belgili Zähmet Kanunynyň 53-nji maddesi esasynda, işe başlan gününden başlap synag möhleti goşmak bilen azyndan bir ýyl işlän her işçi ýyllyk tölegli rugsada hak gazanýar.

Ýyllyk rugsat hukugyndan peýdalanmak üçin şu şertler berjaý edilmelidir:

• Işçi, şol bir iş berija baglylykda azyndan bir ýyl işlän bolmalydyr.
• Iş möhletini hasaplanda synag möhleti hem goşulýar.
• Möwsümleýin ýa-da kampaniýa işlerinde işleýänler, Zähmet Kanunynyň 53-nji maddesi çäklerinde ýyllyk rugsat hukugyndan peýdalanyp bilmez.
• Bölekleýin iş wagty (part-time) bilen işleýänler hem doly iş wagty bilen işleýänler bilen deň şertlerde ýyllyk rugsat hukugyna eýedirler.

Bellemeli möhüm mesele: ýyllyk tölegli rugsat, işgäriň ýüz döndürip bilmejek we iş berijiniň bermekden ýüz öwrüp bilmejek anayasal bir hukukdyr.

Zähmet Kanuny Boýunça Ýyllyk Rugsat Möhletleri Nähili Kesgitlenýär?

4857 belgili Zähmet Kanunynyň 53-nji maddesi, işgärleriň iş stažyna görä hak gazanýan ýyllyk rugsat günlerini aýdyň kesgitledi. Iş stažyna görä iň az ýyllyk rugsat möhletleri aşakdaky ýalydyr:

Bu möhletler iň az möhletlerdir; iş beriji, şahsy ýa-da köpçülikleýin iş şertnamalary bilen bu möhletleri artdyryp biler, emma hiç haly azaldyp bilmez.

Ýörite Ýagdaýlar we Istisnalar

• 18 ýaşdan kiçi we 50 ýaşdan uly işgärler üçin ýyllyk rugsat möhleti, iş stažyna garamazdan azyndan 20 gündür.
• Ýerasty işlerinde (magdan, tunel we ş.m.) işleýän işçiler üçin ýokarda görkezilen rugsat möhletleri 4 gün artdyrylyp ulanylýar.
• Ýyllyk rugsat möhletine gabat gelýän milli baýramlar, umumy dynç günler we hepdäniň dynç günleri rugsat möhletinden hasaplanmaýar, şeýlelikde rugsat möhleti iş ýüzünde uzalýar.

Ýyllyk Rugsat Hasaplamasy Nädip Ýerine Ýetirilýär?

Ýyllyk rugsat hasaplamasy işgäriň iş başlan gününden başlaýar we her bir doly ýyl üçin rugsat hukugy döreýär. Hasaplama ýerine ýetirilende üns berilmeli esasy nokatlar şulardyr:

Iş Stažynyň Hasaplamasy

Iş staży, işçiniň şol bir iş berija baglylykda hakykatdan işlän möhletini öz içine alýar. Aşakdaky möhletler hem iş staży hasabyna goşulýar:

• Işçiniň kesellik, heläkçilik ýa-da kanuny rugsat sebäpli işe çykyp bilmedik möhletleri
• Aýal işgärleriň dogrumdan öňki we soňky rugsat möhletleri
• Işçiniň mejbury harby gullukdan başga çagyrylyş möhletleri
• Iş taşlaýyş we lokaut möhletleri (kanuny möhletlerde)

Amaly Hasaplama Mysaly

Bir işgäriň 1-nji mart 2020-nji ýylda işe başlandygyny kabul edeliň:

• 1-nji mart 2021: Ilkinji ýyllyk rugsat hukugy döreýär — 14 gün
• 1-nji mart 2025: 5-nji ýyl tamamlanýar, rugsat möhleti — 20 güne çenli ýokarlanýar
• 1-nji mart 2035: 15-nji ýyl tamamlanýar, rugsat möhleti — 26 güne çenli ýokarlanýar

Her ýyl hak edilýän rugsat, şol ýylyň tamamlanmagy bilen birlikde ulanmaga taýýar bolýar. Iş beriji, rugsat ulanmagyň wagtyny iş tertibini göz öňünde tutup kesgitläp biler, emma rugsady düýbünden ulandyrmazlyk ýaly bir hukugy ýokdur.

Ýyllyk Rugsat Hak-Heşdegi Nädip Hasaplanýar?

Zähmet Kanunynyň 57-nji maddesi esasynda, ýyllyk rugsat döwründe işgäre rugsada çykmakdan öň soňky brut aýlygy esasynda töleg edilýär. Bu aýlyga artyk sagat, prem, pul sylagy ýaly kadaly bolmadyk tölegler goşulmaýar; diňe esasy aýlyk esas alynýar.

Ýyllyk rugsat hak-heşdeginiň hasaplamasy şu formuladan ugur alýar:

Gündelik brut aýlyk = Aýlyk brut aýlyk / 30

Ýyllyk rugsat hak-heşdegi = Gündelik brut aýlyk x Rugsat gün sany

Mysal üçin, aýlyk brut aýlygy 30.000 TL bolan we 14 gün ýyllyk rugsat alan bir işgäriň rugsat hak-heşdegi:

• Gündelik brut aýlyk: 30.000 / 30 = 1.000 TL
• Ýyllyk rugsat hak-heşdegi: 1.000 x 14 = 14.000 TL (brut)

Rugsat döwründe işgäre bu töleg öňünden tölenýär we rugsat döwründe işgäriň başga bir iş ýerinde tölegli işlemegi gadagandyr.

Ulanylmadyk Ýyllyk Rugsatlara Näme Bolýar?

Bu mesele, işgärleriň iň köp gyzyklanýan we iş berijileriň iň köp üns bermeli ugurlaryndan biridir. Zähmet Kanuny boýunça ulanylmadyk ýyllyk rugsatlar kesinlikde ýanmaýar.

Iş Gatnaşygy Dowam Edende

Ulanylmadyk ýyllyk rugsatlar birikmege dowam edýär. Iş beriji, işgäriň rugsat hukugyny ulanmagy üçin zerur meýilnamany düzmäge we rugsady ulandyrmaga borçludyr. Işgär rugsat almak islemese-de iş beriji, iş guramasynyň talabyny göz öňünde tutup rugsat ulanmagyny ugrukdyryp biler.

Iş Gatnaşygy Gutaranda

Işden aýrylyş ýagdaýynda (özüni çekmek, bozulyş, pensiýa we ş.m.) ulanylmadyk ähli ýyllyk rugsat möhletleri, işgäriň soňky aýlygy esasynda hasaplanyp toplu töleg hökmünde tölenýär. Bu töleg rugsat hak-heşdegi borçnaması diýilip atlandyrylýar we wagt geçmezlik möhleti, iş şertnamasynyň gutaran gününden başlap 5 ýyldyr.

Rugsat Ulandyrylmasa Işgäriň Hukuklary

Eger iş beriji esasly sebäp bolmazdan ýyllyk rugsady ulandyrmazsa, işgäriň iki esasy hukugy bardyr:

1. Zähmet Kanunynyň 24-nji maddesi çäklerinde iş şertnamasyny esasly sebäp bilen bozup, iş staży öwezini dolmak tölegine hak gazanyp biler.
2. Işden aýrylanda ulanmadyk ähli birikdirilen ýyllyk rugsat möhletleriniň hak-heşdegini talap edip biler.

Ýyllyk Rugsat Ulanmakda Üns Berilmeli Kadalar Haýsylardyr?

Zähmet Kanunynyň 53-60-njy maddeleri aralygynda ýyllyk rugsat ulanmaga degişli möhüm düzgünler ýerleşdirildi:

• Ýyllyk rugsat möhletleri, taraplaryň ylalaşmagy bilen iň köp üçe bölünip ulanylyp bilner. Bu ýagdaýda bölünen bölekleriň biriniň azyndan 10 gün bolmagy hökmandyr.
• Iş beriji, ýyllyk rugsat senesini kesgitlände işçiniň isleglerini göz öňünde tutmaly we rugsat geňeşiniň pikirini almalydyr.
• Ýyllyk rugsat ulanylýan günlerde şenbe we ýekşenbe günleri hem rugsat möhletinden hasaplanýar (hepdäniň dynç güni muňa girmeýär).
• Iş beriji, rugsat möhletini bölüp ýa-da yza süýşürip işgäriň rugsat hukugyny iş ýüzünde böwetleme ýoluna girip bilmez.
• Iş beriji, ýyllyk rugsat ulanmagyny düzgünleşdirmek maksady bilen bir rugsat tablisasyny saklamaga borçludyr.

Ýyllyk Rugsat Döwründe Çykdajy Dolandyrmasy Näme Üçin Möhümdir?

Ýyllyk rugsat döwürleri, şirketler üçin operasion prosesleriň iň köp bozulmaga açyk wagt bölümleridir. Esasan çykdajy dolandyrmasy we harcama yzarlamasy ýaly prosesler, rugsat döwürlerinde çynlakaý haýallaşyp biler. El bilen çykdajy hasabat prosesleri, rugsat döwürlerinde tassyklaýyş mehanizmleriniň dykylmagyna we maliýe hasabatçylygynda gijikmelere sebäp bolýar.

Ine, hut şu ýerde Masraff işe girýär. Masraff'yň emeli aň goldawly çykdajy dolandyryş platformasy arkaly:

• Işgärler, rugsat döwürlerinde hem mobil goşundy arkaly çykdajy çeklerini sekuntlaryň içinde ulgama ýükläp bilerler.
• Awtomatik tassyklaýyş mehanizmleri bilen dolandyryjylaryň fiziki taýdan ofisde bolmagynyň zerurlygy ýok bolýar we çykdajy tassyklaýyş prosesleri bökdençsiz dowam edýär.
• Emeli aň tehnologiýasy, çykdajy hasapnamalaryndaky maglumatlary awtomatik okap, toparlara bölýär.
• ERP integrasiýalary arkaly çykdajy maglumatlary buhgalterlik ulgamlaryna derhal geçirilýär.

Rugsat döwürlerinde ýyllyk rugsat gündelik puly, syýahat çykdajylary we beýleki rugsada degişli giderleri hem Masraff bilen aňsatlyk bilen dolandyrylyp bilner.

Köplenç Soralýan Soraglar (SSS)

Ýyllyk rugsat hukugy haçan başlaýar?

Işçiniň şol bir iş berija baglylykda synag möhleti goşmak bilen azyndan bir ýyl işlemeginiň yzýanynda ýyllyk rugsat hukugy döreýär. Ilkinji bir ýyllyk iş möhletiniň tamamlanmagy bilen birlikde işgär, iş stažyna laýyk ýyllyk rugsat möhletini ulanmaga hak gazanýar.

Ýyllyk rugsat günleri dynç günlerini öz içine alýarmy?

Hawa, ýyllyk rugsat möhletine şenbe günleri goşulýar. Ýöne ýekşenbe günleri (hepdäniň dynç güni), milli baýramlar we umumy dynç günleri ýyllyk rugsat möhletinden hasaplanmaýar. Şeýlelikde bu günler rugsat möhletiniň daşynda galýar we hakyky rugsat möhleti uzalýar.

Ulanylmadyk ýyllyk rugsatlar ýanýarmy?

Ýok, ulanylmadyk ýyllyk rugsatlar kesinlikde ýanmaýar. Birikmege dowam edýär we iş şertnamasy islendik bir sebäpden gutaran ýagdaýynda işgäriň soňky aýlygy esasynda hasaplanyp toplu töleg hökmünde tölenýär. Bu borçnama üçin wagt geçmezlik möhleti 5 ýyldyr.

Iş beriji ýyllyk rugsat senesini bir taraplaýyn kesgitläp bilermi?

Iş beriji, işiň tertibini we işgäriň isleglerini göz öňünde tutup ýyllyk rugsat wagtlamasyny kesgitläp biler. Ýöne işgäriň rugsat hukugyny doly ulanmagyny böwetlejek şekilde yzygiderli yza süýşürmek mümkin däldir. Rugsat ulandyrylmazlygy, işgäre esasly bozulyş hukukyny döredýär.

Bölekleýin işleýänleriň ýyllyk rugsat hukugy barmy?

Hawa, bölekleýin iş wagty (part-time) bilen işleýänler hem doly iş wagty bilen işleýänler bilen deň şertlerde ýyllyk tölegli rugsat hukugyna eýedirler. Iş möhletiniň gysga bolmagy ýyllyk rugsat hukugyny ýok etmeýär ýa-da azaltmaýar.

---

Ýyllyk rugsat prosessiňizi we rugsat döwründäki çykdajy dolandyrmanyzy sanlaşdyrmak isleseňiz, Masraff'y 7 gün mugt synap görüň we ähli harcama prosessiňizi emeli aň bilen awtomatlaşdyryň. Goşmaça maglumat üçin masraff.co sahypasyny görmäge hoş geliň.